Usability คืออะไร ? สรุป 10 หลักการสำคัญโดย Jakob Nielsen

การออกแบบเว็บไซต์และแอปพลิเคชัน หัวใจสำคัญย่อมอยู่ที่ความสะดวกและประสิทธิภาพในการใช้งาน ซึ่งมีผู้ใช้เป็นผู้ตัดสิน ส่งผลให้การออกแบบและพัฒนา UX/UI กลายเป็นสิ่งที่นักพัฒนาต้องให้ความสำคัญ และ Usability ก็คือหัวใจสำคัญที่จะนำไปสู่การพัฒนา UX/UI ให้ตอบโจทย์ตรงใจผู้ใช้งานมากที่สุด

Usability คืออะไร สำคัญต่อการพัฒนา UX/UI อย่างไรบ้าง ?

Usability หรือความสามารถในการใช้งาน คือ ความสะดวก ความง่าย ในการใช้งาน หรือโต้ตอบกับเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์การใช้งานตามที่ต้องการ Usability จึงถือเป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดว่าผู้ใช้นั้นสามารถใช้งานเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันได้อย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่ หากระบบมี Usability ที่ดี ผู้ใช้จะสามารถเรียนรู้และใช้งานได้อย่างรวดเร็วได้ด้วยตนเอง มีความพึงพอใจ และลดโอกาสที่จะเกิดข้อผิดพลาดระหว่างการใช้งาน

ความสำคัญของ Usability ต่อการพัฒนา UX/UI

• การออกแบบที่คำนึงถึง Usability ช่วยให้ผู้ใช้ดำเนินการต่าง ๆ บนแอปพลิเคชันและเว็บไซต์ได้อย่างรวดเร็ว ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้งานอย่างเห็นได้ชัด
• ช่วยป้องกันการเกิดข้อผิดพลาด หรือช่วยให้ผู้ใช้กู้คืนข้อมูลการใช้งานจากข้อผิดพลาดได้ง่ายขึ้น
• สร้างความพึงพอใจให้แก่ผู้ใช้งาน และยังเพิ่มแนวโน้มที่ผู้ใช้จะกลับมาใช้งานซ้ำอีก
• ผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานง่าย ช่วยเสริมสร้างความน่าเชื่อถือและภาพลักษณ์ที่ดีให้แก่แบรนด์ นำไปสู่การบอกต่อ ทำให้แบรนด์เป็นที่รู้จักมากขึ้น

ด้วยความสำคัญเหล่านี้ สะท้อนให้เห็นว่าการให้ความสำคัญกับ Usability ในการออกแบบ UI และ UX  คือสิ่งจำเป็น เพื่อให้ผู้ใช้ได้รับประสบการณ์ที่ดี มีประสิทธิภาพในการใช้งาน ส่งผลดีต่อการเติบโตของแบรนด์ในระยะยาว

องค์ประกอบของ Usability ที่ดี

นอกจากจะรู้ว่า Usability คืออะไร และสำคัญต่อการใช้งานอย่างไรแล้ว อีกหนึ่งเรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม คือองค์ประกอบของ Usability ที่ดี ประกอบไปด้วย 4 หัวใจสำคัญ ดังนี้

1. ใช้งานง่าย ไม่มีขั้นตอนที่ซับซ้อน

หัวใจของ Usability คือควรทำให้ผู้ใช้สามารถเรียนรู้และใช้งานได้โดยง่าย กระบวนการไม่ซับซ้อน ช่วยให้ผู้ใช้รู้สึกสบายใจและไม่สับสน ซึ่งทำได้โดยการจัดวางองค์ประกอบต่าง ๆ อย่างเป็นระบบระเบียบ หรือใช้ภาษาที่ชัดเจน ตรงประเด็น เข้าใจง่าย เป็นต้น

2. ตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ได้ดี

คำนึงถึงความต้องการและความคาดหวังของผู้ใช้เป็นหลัก โดยการทำความเข้าใจพฤติกรรมและความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย เพื่อสร้างประสบการณ์การใช้งานที่ตรงใจ สอดคล้องกับความต้องการ และมีประสิทธิภาพสูงสุด

3. สีและภาพประกอบต้องเข้าใจได้โดยง่าย

การเลือกใช้สีและภาพประกอบที่เหมาะสมมีผลอย่างมากต่อความเข้าใจและความรู้สึกของผู้ใช้ ควรเลือกใช้สีที่มีความหมายที่เป็นสากล เข้าใจได้ในทันที เช่น สีแดงหมายถึงคำเตือน หรืออันตราย เพื่อช่วยเสริมประสิทธิภาพในการสื่อสารให้เกิดความเข้าใจที่รวดเร็วยิ่งขึ้น

4. รองรับการใช้งานบนหลายอุปกรณ์ (Responsive Design)

ในท้ายที่สุด Responsive Design หรือการออกแบบที่รองรับการแสดงผลบนหน้าจอที่แตกต่างกันของอุปกรณ์ดิจิทัลชนิดต่าง ๆ  คือสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับผู้ใช้ยุคใหม่ ที่จะช่วยให้เว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันสามารถปรับตัวและแสดงผลได้อย่างเหมาะสมบนอุปกรณ์ทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นคอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต หรือสมาร์ตโฟน

10 Usability Heuristics โดย Jakob Nielsen

จากความหมายของ Usability ดังที่กล่าวมา แสดงให้เห็นว่า Usability คือหลักสำคัญที่ต้องใช้ในการออกแบบ UI และ UX ซึ่ง Jakob Nielsen ผู้เชี่ยวชาญด้าน Usability และ UX/UI จึงได้คิดค้น 10 Usability Heuristics ขึ้นมา เพื่อเป็นแนวทางสำคัญในการสร้างประสบการณ์ผู้ใช้ที่ดี ประกอบไปด้วยหลักการสำคัญ 10 ประการด้วยกัน ได้แก่

1. Visibility of System Status

การแสดงผลสถานะของระบบให้กับผู้ใช้งาน โดยระบบควรแจ้งให้ผู้ใช้ทราบถึงสถานะปัจจุบันผ่านการตอบสนองที่เหมาะสมและภายในเวลาที่เหมาะสม เพื่อให้ผู้ใช้รับรู้ถึงสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นและตัดสินใจได้ว่าควรทำอะไรต่อไป

2. Match Between the System and the Real World

การสร้างความสอดคล้องเชื่อมโยงระหว่างระบบกับโลกแห่งความเป็นจริงที่ผู้ใช้สามารถเข้าใจได้ในทันที การใช้ภาษาที่ผู้ใช้คุ้นเคยในชีวิตประจำวัน รวมถึงการจัดลำดับข้อมูลในรูปแบบที่เป็นธรรมชาติและสมเหตุ สมผล

3. User Control and Freedom

ผู้ใช้อาจทำผิดพลาดและต้องการวิธีแก้ไขที่ง่ายและรวดเร็ว ดังนั้น ระบบอาจต้องมีฟังก์ชัน Undo และ Redo เพื่อให้ผู้ใช้สามารถแก้ไข ย้อนกลับหรือยกเลิกการกระทำได้อย่างง่ายดาย

4. Consistency and Standards

การออกแบบควรรักษาความสม่ำเสมอในองค์ประกอบต่าง ๆ และออกแบบตามมาตรฐานที่ผู้ใช้คุ้นเคยอยู่แล้ว เพื่อป้องกันความสับสน และสร้างความเข้าใจในการใช้งานได้อย่างรวดเร็ว

5. Error Prevention

การให้คำเตือนหรือคำแนะนำที่ชัดเจนก่อนที่ผู้ใช้จะดำเนินการ เพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้น รวมไปถึงการให้ผู้ใช้ได้ทำการยืนยันอีกครั้งก่อนจะดำเนินการที่สำคัญ

6. Recognition Rather than Recall

การลดภาระของผู้ใช้ในการจดจำสิ่งต่าง ๆ ในระบบโดยการทำให้วัตถุ การกระทำ และตัวเลือกต่าง ๆ ปรากฏให้เห็นในรูปแบบที่เด่นชัด เช่น ตารางเปรียบเทียบสินค้ารุ่นต่าง ๆ ที่ทำให้ผู้ใช้งานเห็นข้อมูลที่ครบถ้วนเพื่อทำการตัดสินใจได้โดยไม่ต้องอาศัยความจำ

7. Flexibility and Efficiency of Use

ระบบควรมีความยืดหยุ่นเพื่อรองรับทั้งผู้ใช้มือใหม่และผู้ใช้ที่มีประสบการณ์ โดยอาจมีทางลัด ปุ่มลัด หรือฟังก์ชันพิเศษที่ช่วยเพิ่มความเร็วในการใช้งานสำหรับผู้ใช้ที่ชำนาญแล้ว

8. Aesthetic and Minimalist Design

การออกแบบควรมุ่งเน้นที่ความเรียบง่าย ไม่ซับซ้อน และแสดงเฉพาะข้อมูลที่จำเป็นอย่างเป็นระบบเพื่อไม่ให้ผู้ใช้รู้สึกสับสนจนเกิดความผิดพลาดในการใช้งาน

9. Help Users Recognize, Diagnose, and Recover from Errors

ข้อความที่แสดงผลเมื่อมีความผิดพลาดเกิดขึ้นควรใช้ภาษาที่ชัดเจน บอกปัญหาและแนวทางแก้ไขอย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้ผู้ใช้สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างรวดเร็ว

10. Help and Documentation

การมีคู่มือการใช้งานหรือแท็บความช่วยเหลือที่เข้าถึงง่ายและชัดเจน ช่วยผู้ใช้ให้แก้ไขปัญหาได้ด้วยตัวเองเมื่อเกิดอุปสรรคหรือข้อสงสัยระหว่างใช้งาน

เข้าใจและเข้าถึงการออกแบบ UI และ UX เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ในทุกมิติ ด้วยบริการให้คำปรึกษา และบริการออกแบบ UX/UI จาก Palo IT ที่ช่วยทุกธุรกิจ “คราฟต์” ประสบการณ์ดิจิทัลแก่ผู้ใช้งานมาแล้วกว่า 500 โปรเจกต์จาก 40 แบรนด์ชั้นนำในประเทศและต่างประเทศ ซึ่งสร้างความประทับใจให้ผู้ใช้กว่า 100 ล้านคนทั่วโลก สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่เบอร์ 02-180-6121 และอีเมล thailand@palo-it.com 

ข้อมูลอ้างอิง: 

1. 10 Usability Heuristics for User Interface Design. สืบค้นเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2568 จาก https://www.nngroup.com/articles/ten-usability-heuristics/
2. หลักจิตวิทยากับการช่วยออกแบบ UX UI ให้ชีวิต User ง่ายขึ้น. สืบค้นเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2568 จาก https://blog.skooldio.com/psychology-ux-ui/